حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 20
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
جنوب خليج فارس تا بوشهر « 1 » شهرهاى مهم اين مملكت را چنين نوشتهاند 1 - شوش كه مهمترين شهر عيلام و چنان كه معلوم شده از قديمترين شهرهاى عالم بوده 2 - ماداكتو روى رود كرخه 3 - خايدالو كه گمان ميكنند در جاى خرمآباد امروزى بنا شده بود 4 - اهواز « 2 » اهالى عيلام مملكت خود را ( انزان سوسونكا ) ميناميدند كلمهء عيلام بمعنى كوهستان است و اطلاق به آن قسمتى ميشد كه كوهستان بود نژاد راجع بمردمان بومى اين مملكت عقيده ديولافوا و دمرگان اين است كه بومىهاى اوّلى اين مملكت حبشى بودند برخى عقيده دارند كه سواحل خليج پارس تا مكران و بلوچستان از حبشىها مسكون بوده بهرحال بعد از قرون زياد مردمانى كه در اطراف شطالعرب و رأس خليج پارس سكني داشته و موسوم بسومرىها بودند به اين مملكت آمده غلبه يافتند بعد از آنها مردمان سامى نژاد به اين مملكت آمدند ولى استيلاى آنها در قسمت كوهستانى آن دوامى نداشت از مردمان كوهستانى اسم كوّسيها يا كيسسىها زياد برده شده يونانيها آنها را اكسيان ناميدهاند اينها مردمى بودند استقلالطلب و مطيع كردن آنها خيلى دشوار بود چنان كه تسلّط خارجيها بر آنها دوامي نداشت شايان ذكر است كه اينها از اسكندر در موقعى كه از شوش به پارس ميرفت مطالبه باج كردند و در مراجعت از هند ببابل اسكندر با اينها جنك كرد ولى بالاخرهباز باج آنها را بخشيد « 3 » زبان قديمترين زبان اهالى اين مملكت زبان انزانى است كه بعقيده دمرگان در سه هزار سال ق . م . متروك شده و پس از آن زبان
--> ( 1 ) - در عهد قديم بوشهر را ( ريشر ) مىناميدند ( 2 ) - UXIENS ( 3 ) - بعضي اين مردم را با ( كاسسو ) هاى مذكور در فوق از يك قوم دانستهاند ( ED . MEYER )